Schermafbeelding 2015-05-12 om 20.59.23

IMITATIO IGNACIO – BEKENTENISSEN VAN EEN JEZUITENPATER

IMITATIO IGNACIO – BEKENTENISSEN VAN EEN JEZUÏETENPATER
De Nederlandse Jezuïetenpater Joop Beek schreef geschiedenis, maar zijn verhaal is nog nooit verteld…
Hoe een arme Amsterdamse jongen uit de Kinkerbuurt een getraumatiseerde Jezuïetenpater werd en als een ware Rasputin in de tweede helft van de vorige eeuw een van de machtigste mannen in het postkoloniale Indonesië werd. En hoe hij – geïnspireerd door zijn obsessieve geloofsijver – het brein was achter de bloedige coup van 1965 in dat land en daarmee medeverantwoordelijk werd voor de massale slachtpartijen en de terreur die er op volgden.
Op zijn sterfbed kijkt Joop Beek in een koortsige droom terug op zijn leven en de gevolgen van zijn daden. Een zoektocht naar antwoorden op de onmogelijke vraag: ‘Waarom?’

HET VERHAAL
IMITATIO IGNACIO vertelt het onthutsende verhaal van Joop Beek. Een jongen uit een verarmde familie uit de Amsterdamse Kinkerbuurt die Jezuïet wordt en uiteindelijk in het brandpunt van de tumultueuze verwikkelingen in het postkoloniale Indonesië staat.

Pater Joop Beek SJ (1917-1983) is de grondlegger is van de politieke beweging GOLKAR waarin generaal Suharto zich ontwikkelt tot een onbarmhartige, corrupte dictator. De pater was de speechschrijver van deze zelfde Suharto en gaf vorm aan de geheime dienst OPSUS van Indonesië. Door zijn invloed op Suharto en zijn internationale contacten speelde hij een beslissende en tot op heden onderbelichte rol in het postkoloniale Indonesië van de 60er jaren van de vorige eeuw.

Het verhaal van Joop Beek gaat uiteindelijk over zijn rol als het brein achter de nog steeds onopgehelderde coup van 1965 in Indonesië, in the year of living dangerously, die uiteindelijk president Sukarno ten val brengt en generaal Suharto aan de macht. Over de honderdduizenden doden die er het gevolg van zijn.
Joop Beek is een getraumatiseerd mens. Door het veel te vroege overlijden van zijn vader toen Joop nog maar een jongetje van 12 was. Door de bestendiging van dat trauma tijdens zijn opleiding tot noviet door de Jezuïeten in Semarang, Indonesië. En tenslotte door de hardvochtige omstandigheden waarin hij gevangen zit in diverse Japanse gevangenkampen op Java tijdens WO2. Zijn gemartelde lichaam en geest krimpen niet ineen. Integendeel, zijn ontberingen leiden tot de identificatie met de rol van agressor in zijn relaties met andere mensen, of zij nu medepriesters of leerlingen zijn.

Joop Beek is een man die met een feilloos oog voor de potentiële toekomstige leiders van Indonesië zijn leerlingen tuchtigt en kneedt naar zijn wil. Leerlingen die Father Beek, ‘de kale’, tot op de dag van vandaag op handen dragen. Pater Joseph G. Beek SJ is bovenal een man van het geloof die slechts handelt Ad Majorem Dei Gloriam inque hominum salutem – ter meerdere glorie van God en de redding der mensheid. Die in navolging van St. Ignatius de in zijn ogen grootste vijand van het onafhankelijke Indonesië – en inderdaad van de wereld als geheel – te vuur en te zwaard bestrijdt: het communisme. Zijn doel heiligt alle middelen.
‘Het is zij of wij’. Zijn bron van inspiratie is tevens zijn wapen: de ‘Geestelijke Oefeningen’ van Ignatius van Loyola. Na de eliminatie – door de opgehitste Indonesische volksmassa’s – van honderdduizenden al dan niet vermeende communisten verlegt Beek in de 70er jaren zijn terrein. Het inperken van de macht van de politieke Islam en islamitische gedragsregels wordt zijn doelwit.
Maar die strijd verliest Joop Beek.

Getergd en gepijnigd in lichaam en geest legt hij – omringd door getrouwen – in September 1983 in zijn sombere huis in Jakarta het moede hoofd terneer. In stijl schreeuwend om genade en om ‘deze beker aan mij voorbij’ te laten gaan verzinkt hij in een pijnlijk coma veroorzaakt door de leverziekte die hem, door zijn ontberingen en alcohol verdoofd, al die jaren teisterde. Hij wordt vervoerd naar het Carolus Ziekenhuis in het centrum van Jakarta. Daar, op het sterfbed van Joop Beek, in verzengend wit licht, begint IMITATIO IGNACIO.

SYNOPSIS
In IMITATIO IGNACIO kijken we met Joop Beek op zijn sterfbed als in een ‘laatste flits’ terug op zijn leven zoals dat uitmondde in dat van het brein achter de coup van 1965, als gevolg waarvan het bloed van honderdduizenden tegenstanders van dictator Suharto aan zijn handen kleeft.
In een deels non-lineair gestructureerde hybride documentaire film – een mozaïek van gefictionaliseerde gebeurtenissen uit zijn leven, herinneringen aan hem van tijdgenoten en leerlingen en (bewerkt) archiefmateriaal – beleven we de sleutelmomenten die bepalend waren voor zijn leven en daden: het sterven van zijn vader op 12 jarige leeftijd, de crisistijd in Nederland van de jaren ‘20, de dreiging van de naderende oorlog, de isolatie van de opleiding tot Jezuïet, het vertrek naar toenmalig Nederlands Indië, de gevangenneming door de Japanse troepen en de vernederingen en gruwelijke martelingen in de Japanse interneringskampen.

We gaan na zijn bevrijding en wijding tot Jezuïet in Europa met hem mee terug naar het dan onafhankelijke Indonesië. We zien hoe hij met een door zijn trauma’s obsessief geworden niets of niemand ontziende geloofsijver een almaar groter wordende groep van jonge katholieke volgelingen om zich heen verzamelt. Hoe hij zijn leerlingen vormt en kneedt tot instrumenten tegen het communisme, de in zijn ogen grootste vijand van het postkoloniale Indonesië.

We ontdekken hoe Beek door zijn zich gestaag uitbreidende netwerk beschouwd kan worden als de meest geïnformeerde man in het Indonesië van de woelige jaren 60. Het was het hoogtepunt van de Koude Oorlog. De latere Amerikaanse president Nixon had de ‘Dominotheorie’ als leidend beginsel van de Amerikaanse politiek in Zuidoost Azië geformuleerd. Hierdoor werd Beek ook voor westerse geheime diensten zoals de Amerikaanse CIA, de Britse MI5 en de Australische ASIS van cruciaal belang. Hij werd hun sleutelfiguur bij de ondersteuning van de ambitieuze generaal Suharto tegen Sukarno, de steeds verder naar links afglijdende eerste president van Indonesië.

We zien hoe de pater – door een schier eindeloze stroom van analyses en lines of action – zijn over heel Indonesië verspreide volgelingen aanzet tot het creëren van onrust en verdeeldheid onder de Indonesische islamitische volksmassa’s. We leren de door hem gebruikte wapenen in die strijd kennen: psychologische oorlogvoering. Een propagandaoorlog waarvan het succes voor een belangrijk deel gebaseerd is op de seksuele lasterpraktijken die ermee gepaard gaan. Daarin worden linkse vrouwen neergezet als onmenselijk, pervers en atheïstisch, en een seksuele morele paniek onder de grotendeels islamitische bevolking gecreëerd.
We begrijpen hoe hij daarmee de voedingsbodem legt voor de effectiviteit van de acties Suharto’s paramilitaire commando’s die in 1965 en 1966 de dorpen afgingen, van linkse sympathieën verdachte mannen en jongens arresteerden en dezen in grootschalige moordpartijen lieten ombrengen. Duizenden vrouwen werden gevangen gezet, seksueel gemutileerd, gemarteld, verkracht en vermoord.

We maken zijn neergang mee op het eind van zijn leven als zijn invloed op Suharto afneemt en hij in conflict komt met de hoogste leiding van de Jezuïetenorde in Rome die hem – op straffe van verbanning uit de Orde – verbiedt zich nog langer te mengen in de Indonesische politiek.
Samen met pater Beek bezoeken we het graf van Sukarno waar hij deze in een vrijwel niet te stuiten tranenstroom om vergeving smeekt.
Het einde van de film, als in een requiemmis voor Joop Beek, is dat van vlammen. Niet die van de hel maar die van het vagevuur. Wie zijn wij om het uiteindelijke oordeel te vellen?

PREQUEL VAN THE ACT OF KILLING EN THE LOOK OF SILENCE
Door de succesvolle films van Joshua Oppenheimer – naast THE ACT OF KILLING (2012) ook THE LOOK OF SILENCE (2014) – heeft de wereld weet gekregen van de verschrikkingen zoals die onder het bewind van generaal Suharto hebben plaatsgevonden. De verhalen van de daders en slachtoffers in beide films laten aan duidelijkheid niets te wensen over.

IMITATIO IGNACIO beantwoordt de vraag naar wie de architect was van de gruwelen en op welke manier de daders tot hun verschrikkelijke daden gebracht werden. En kan daarmee beschouwd worden als de prequel van deze eerdere films.

De Epiloog van IMITATIO IGNACIO laat de gevolgen van de daden van pater Joop Beek zien. Nog steeds, bijna 50 jaar na die onheilspellende nacht in1965, geloven miljoenen Indonesiërs dat sociaal en politiek actieve vrouwen satanische hoeren zijn en dat de communistische partij van Indonesië (PKI) een atheïstische organisatie was die erop uit was – en blijft – om de natie te vernietigen.

Na decennia van angstige stilte laten de slachtoffers die de nachtmerrie overleefden samen met de nabestaanden van hen die het niet meer kunnen navertellen hun stemmen horen. In aanloop naar de 50jarige herdenking van de coup van 1965 in 2015 eisen ze met hun beweging Breaking the Silence eindelijk gerechtigheid om zo hun normale leven weer op te kunnen pakken en – misschien, ooit – zij die verantwoordelijk zijn voor hun tragische leven te kunnen vergeven.

IMITATIO IGNACIO – BEKENTENISSEN VAN EEN JEZUÏETENPATER
een film van Joop van Wijk

Geproduceerd door
In-Soo Productions & Molenwiek Film (NL)

Coproducers
Peter Krüger, Inti Films (België) Joram ten Brink, Westminster University (UK)

Executive Producer
André Singer, Spring Films (UK)

Status
preproduction / financing